Lee Miller ve Nan Goldin’in Fotoğrafçılığı Üzerine

Birincisi Paris’te MAM yani Modern Sanatlar Müzesin’de ikincisi ise Grand Palais’de ilk baharda fotoğraf severleri mutlu edecek sergiler. Biri yaşıyor diğeri artık yaşamıyor. Birisi moda dışında  savaşın soğuk yüzünü gösterirken diğeri karanlık dünyaların karanlık yüzlerini göstermeye çalışıyor. Bu iki kadın fotoğraf sanatçısının birbirlerine benzeyen tarafları ile farklı taraflarını incelemek istedim.

Bazı fotoğrafçılar vardır, eserlerinin karşılarına geçtiğinizde kendinize şunu sorarsınız: “Bu insan bu kareyi nasıl çekti?” Ve hemen ardından daha da büyük bir soru gelir: “Bu insanın içinde ne vardı ki buraya kadar gitmeye cesaret etti?”

Lee Miller ve Nan Goldin’e baktığımda tam olarak bu soruları soruyorum kendime. İkisi de kadın. İkisi de fotoğrafı bir meslek ya da bir estetik tatmin aracı olarak değil, sanki başka türlü nefes alamazmış gibi, hayatta kalmak için bir zorunluluk olarak benimsemiş. Ve ikisi de bedelini ödemiş; biri savaşın ortasında, diğeri ise kendi hayatının tam göbeğinde.

Aralarında otuz yıldan fazla bir mesafe var. Yaptıkları işin biçimi, mecrası, hatta dünyaya bakış açıları inanılmaz ölçüde farklı. Ama ben yine de bu iki ismi yan yana koyduğumda içimde bir şeylerin gıdıklandığını hissediyorum. Çünkü ikisi de gerçeğin peşine düşmek için sınırları aşmış — biri coğrafi sınırları, diğeri mahremiyetin sınırlarını.

Lee Miller: Sürrealistten Savaşın Tanığına

Lee Miller’ı anlatmaya nereden başlamalı?

Model olarak New York’ta parlayan bir kariyer mi? Man Ray’in sevgilisi ve asistanı olarak Paris’teki sürrealist çevre mi? Yoksa II. Dünya Savaşı’nın ortasında Vogue dergisi adına Avrupa’yı dolaşan savaş muhabiri mi?

Aslında bunların hepsinin aynı kişi olması hem şaşırtıcı hem de etkileyici. En azından beni.

Miller, 1907’de New York eyaletinde Poughkeepsie’de doğdu. Genç yaşta New York’a taşındı ve hızla moda dünyasının kapılarını araladı. Condé Nast’ın dikkatini çekti, Vogue kapakları için poz verdi. Ama Miller hiçbir zaman yalnızca fotoğraflara bakan kişi olmak istemedi; kameranın arkasına geçmek istiyordu.

Paris’e gitti. Man Ray ile tanıştı, çalıştı, sevişti, tartıştı ve nihayetinde ayrıldı. Bu dönemde sürrealizmin tam kalbinde, Picasso, Éluard ve Ernst gibi isimlerle iç içe yaşadı. Solarizasyon tekniğinin yani  fotoğraf baskısında ışıkla yapılan  o oyunu görmesinin fotoğrafta bir yenilik keşfetmesine katkıda bulunduğu söylenir; bazıları bunun kazara, bazıları ise Miller’ın merakının bir ürünü olduğunu söyler. Hangisi doğru bilinmez, ama sonuç ortadadır: Miller hiçbir zaman sadece takipçi olmadı.

Sonra II. ci dünya savaşı patlak verdi.

Ve işte burada  Lee Miller’in gerçek yüzü ortaya çıktı.

Vogue dergisi adına akredite olan Miller, 1944’te Normandiya çıkarmasının hemen ardından Fransa’ya geçti. Londra’nın bombalandığını kendi gözleriyle izledi, Lüksemburg’daki cephe gerisini fotoğrafladı, Paris’in kurtuluşunu karelerine aldı. Ama asıl sarsıcı olan şey 1945’te geldi: Dachau ve Buchenwald toplama kamplarına giren ilk gazeteciler arasındaydı.

O karelere bakmak bugün hâlâ zordur. Miller, hayatta kalan mahkumları, cesetleri, fırınları fotoğrafladı. Bunları Vogue’a gönderdi. Editörü Harry Yoxall’a yazdığı telgrafta şöyle diyordu: “Lütfen inanın, bu gerçek.” Çünkü o tarihe kadar Avrupa’da böyle bir şeyin var olduğunu duymayanlar vardı; Miller buna inanılırlık kazandırmak istiyordu buna başarılı da oldu.

Ve ardından — işte bu noktada her şey başka bir boyuta geçiyor — Dachau’yu fotoğrafladığı aynı gün Münih’e geçti. Hitler’in dairesine girdi. Hitler’in küvetine girdi. Arkadaşı David Scherman’ın çektiği o efsane fotoğraf ortaya çıktı: Dachau’nun çamurunu taşıyan botlarını küvetin dışında bıraktı, Miller küvetin içeride, yorgun ama herşeye meydan okurcasına Hitler’in banyosunda o müşhur pozunu verdi.

Bu fotoğraf artık bir haber fotoğrafından başka bir şeydi. Miller’in manifestosuydu.

Nan Goldin: Kendi Hayatının İçinden

Nan Goldin, 1953’te Washington D.C.’de doğdu. Ama asıl hayatı, kız kardeşi Barbara’nın 18 yaşında intihar etmesiyle birlikte paramparça oldu. Goldin o sırada henüz 11 yaşındaydı.

Kardeşini hiç bir zaman unutmadı. O kötü anın içinde yaşarken  başka bir şey  bir şey yapmaya fotoğraf çekerek bu karanlıktan çıkmaya çalıştı.

Boston’a taşındığında, Yıllarca önce Diane Arbus’ün yaptığı gibi uyuşturucu kraliçelerinin, trans bireylerin ve toplumun görünmez kılmaya çalıştığı insanların dünyasına girdi. Bunu onlarla onlarla birlikte yaşayarak yapmayı başardı. Goldin’in fotoğrafladığı insanlar onun ailesi gibiydi.

1986’da “The Ballad of Sexual Dependency” (Cinsel Bağımlılığın Türküsü) adlı slayt gösterisi/kitabıyla dünya sahnesine çıktı. Bu çalışma, yıllarca biriktirdiği anlık görüntülerin, mahrem anların ve kırılganlıkların bir araya gelmesinden oluşuyordu. Seks, şiddet, uyuşturucu, dostluk, aşk, ölüm — hepsi aynı çerçeve içinde, hiçbir şey gizlenmeden.

Goldin’in fotoğraflarında ışık her zaman biraz fazla parlak ya da biraz fazla karanlıktır. Kadrajlar mükemmel değildir; kimi zaman titrer, kimi zaman eksik kalır. teknik eksiklik gibi duran bu durum, o fotoğrafların  sahiciliğini artırır. Bir profesyonelin soğukkanlılığı yoktur bu karelerde,  onun  yerine bir arkadaşın sizi, en savunmasız anınızda, izinle ya da izinsiz kaydetmesi vardır.

1980’lerde AIDS salgını patlak verdiğinde, Goldin’in dünyası yıkılmaya başladı. Sevdiklerini birbiri ardına kaybetti. Onları fotoğrafladı. Onları hastalıkla boğuşurken, ölürken, ölümlerinden sonra sürekli fotoğrafladı. Sonra kendisi de esrar bağımlı oldu. Hepsini herşeyi  fotoğrafladı. “Memory Lost” serisi, bu bağımlılığın, hafıza yitiminin ve kayıpların belki de en klostrofobik belgesidir.

Son yıllarda Purdue Pharma’ya ve Sackler ailesine karşı açtığı mücadele yani  müzelere girip “Sackler’ları Utandırın” yazılı posterler asma eylemleri  Goldin’in aktivizmini de fotoğrafçılığıyla aynı tutkuyla sürdürdüğünü gösteriyor.

Benzer Yönler: Ortak Bir Zemin

İlk bakışta birbirinden bu kadar farklı iki ismin neden aynı nefeste anıldığını sormak hakkınız. Cevap, pek görünür gibi durmasa da üzerini biraz kazıdığınızda alttan çıkanlar benzerliği ortaya koyuyor.

Birincisi, ikisi de gerçeği bir silahtır gibi kullandı.

Miller, toplama kamplarının fotoğraflarını Vogue’a göndererek o varlıklı ve zarif okuyucu kitlesine “bakın, gerçek bu” dedi. Goldin ise New York gece hayatının en mahrem ve en “görülmemeye mahkûm” anlarını sanat galerileriyle buluşturdu. İkisi de fotoğrafı bir estetik tatmin aracı olarak değil, bir tanıklık belgesi olarak gördü.

İkincisi, ikisi de fotoğrafladıkları dünyaların bir parçasıydı.

Bu belki de en önemli ortak nokta. Miller bir gazeteci gibi savaşa gitmedi; savaşın içine girdi, yaşadı, neredeyse öldü. Goldin ise çevresindeki insanları dışarıdan gözlemleyen bir belgeselci olmadı; tam aksine, o hayatın içinde yüzdü, battı, çıktı ve battığı bataklığı  da çekti.

Her ikisi için de fotoğraf, hayatta kalmak için bir araçtı — metaforik olarak değil, neredeyse literal anlamda.

Üçüncüsü, ikisi de kadın kimliğini fotoğrafın merkezine taşıdı.

Miller’ın savaş fotoğrafçılığı, kendisinden önce neredeyse yalnızca erkeklerin egemen olduğu bir alandaydı. Savaş muhabiri demek erkek demekti; Miller bu kalıbı yıktı ve üstelik bunu Vogue gibi “kadın dergisi” olarak damgalanmış bir mecra üzerinden yaptı. Goldin ise kadın bedenini, kadın arzusunu ve kadının yaşadığı şiddeti hiç romantikleştirmeden,  erkek bakışı için yumuşatmadan kaydetti.

Dördüncüsü, ikisi de travmayı sanatın yakıtına dönüştürdü.

Miller’ın sanatçı kariyerinin savaşla birlikte nasıl tuhaf bir dönüşüm geçirdiğini anlattım. Ama savaştan sonra ne olduğunu da eklemek gerek: Miller yıllar boyunca ağır bir PTSD yaşadı (Post Travmatic Stress Disorder), alkole sığındı ve bir daha hiç ciddi anlamda fotoğraf çekmedi. Ölümüne dek kimseye fotoğrafçı olduğunu söylemedi. Oğlu Tony Penrose, annesi öldükten sonra çatıda binlerce negatifte onun savaş arşivini keşfetti. Yani Miller bu travmayı sanatına çevirdi ama sonunda bu sanatın altında ezildi.

Goldin ise travmayla yüzleşmeyi durdurmadı. Kendi bağımlılığını kaydetmesi, kendi acısını sergilemeyi belki bir tür tedavi olarak kullanmak istedi.

Farklılıklar: Aynı Cesaretten İki Ayrı Yol

Benzerlikler kadar, belki de daha fazla, farklılıkları da anlamamız gerekiyor.

Bakış açısı: İçeriden mi, dışarıdan mı?

Bu, ikisi arasındaki en temel ayrım. Miller, tarihin sahnelerine koştu; büyük olayların içine daldı. Dachau’yu, Paris’in kurtuluşunu, Londra’nın bombalanmasını fotoğrafladı. Bunlar makro tarihti; insanlığın kolektif belleğini oluşturan anlardı.

Goldin ise hiç makroya gitmedi. O her zaman mikrodaydı. Bir arkadaşının yüzü, bir sevgilinin sırtı, bir banyoda ağlayan kadın. Tarihin akışına değil, tek bir gecenin dokusuna odaklandı.

Miller’da kamera tarihsel bir kayıt cihazı gibiydi. Goldin’de ise bir günlük, kişisel ve bazen utanılası derecede içten.

Estetik: Kontrol mu, kaos mu?

Miller’ın fotoğraflarında — özellikle savaş öncesi çalışmalarında  sürrealist bir düzenleme duygusunu hissediyoruz. Işık, gölge, kompozisyon hepsi bilinçli seçimler. Hitler’in küvetindeki o fotoğraf bile kurgulanmış, düşünülmüş bir karedir. Miller fotoğrafı bir ifade biçimi olarak biçimlendirmeyi biliyor ve uyguluyor.

Goldin ise biçimsel kusursuzlukla hiç ilgilenmedi. Onun kareleri titrek, fazla pozlanmış, eksik odaklanmış olabilir. Ama bu onun için bir kusur değil, bir niyetin kendisi. “Güzel” bir fotoğraf çekmek istemiyordu; gerçek bir anı yakalamak istiyordu. Ve o iki şeyin bazen birbiriyle çeliştiğini biliyordu.

Kahraman mı, şahit mi?

Bu biraz provokatif bir fark var onu da  söylemeliyim: Lee Miller’ın hikayesi bir nevi kahraman hikayesidir. Tehlikenin ortasına girdi, korktuysa da devam etti, belgeleyemezse asla bilinmeyecek şeyleri kaydetti. Bunun için savaşın tam ortasına girdi.

Goldin ise kahraman değil, şahitti. Hem kendi hayatının hem de çevresindekilerin hayatlarının şahidiydi Nan. Kendini döven erkek arkadaşının ardından yüzünün morluklarıyla çektirdiği oto-portre belki de modern fotoğraf tarihinin en sarsıcı “şahitlik” belgelerinden biridir.

Dönem ve bağlam: Savaşın dehşeti, salgının yıkımı

Miller’ın çalışmaları büyük ölçüde II. Dünya Savaşı’nın çerçevelediği bir dönemde şekillendi. Bu dönem, milyonlarca insanı etkileyen, devletlerin yıkıldığı, haritaların yeniden çizildiği bir tarihsel kırılmaydı. Goldin ise AIDS salgınının kıyımından geçti. Bu salgın, 1980’lerde özellikle eşcinsel erkekleri ve uyuşturucu kullanıcılarını vuran, toplumun büyük ölçüde görmezden geldiği ya da hak ettikleri ceza olarak yorumladığı bir yıkımdı. Goldin’in çevresindeki insanlar bu toplumsal kayıtsızlığın kurbanlarıydı ve Goldin onları görünür kıldı.

İkisi de kendi dönemlerinin büyük felaketi karşısında kamerasını tuttu. Ama biri bu felaketi tarihin sahnelerinden yakaladı, diğeri ise kendi yatağından, kendi sofrasından, kendi küvetinden.

Karanlığa Farklı Kapılardan Girmek

Bir keresinde bir fotoğraf hocası şunu demişti: “İyi bir fotoğraf, çekilmesi gereken ama pek azının çekmeye cesaret ettiği şeydir.”

Lee Miller ve Nan Goldin, bu tanımın iki ayrı ucunda duruyorlar.

Miller için “çekilmesi gereken” şey, dünyanın gördüğü en büyük vahşetin belgesi, inkâr edilemez kanıtıdır. Goldin için ise “çekilmesi gereken” şey, toplumun utanç duyduğu için görmezden geldiği insanlardı, anlar ve hayatlardı.

Biri insanlık tarihinin dışarısına çıkıp ona tepeden baktı. Diğeri içine daldı, boğuldu, yüzdü ve her şeyini kaydetti.

Ve belki de asıl büyük soru şu: Hangi cesaret daha zordur? Bombaların altına girmek mi, yoksa kendi hayatınızın en karanlık köşelerini kameraya yansıtmak mı?

Ben bu sorunun cevabının olmadığını düşünüyorum. Ya da belki de cevap şu: ikisi de aynı ölçüde zordur. Sadece farklı türde bir cesaret gerektirir.

Lee Miller ve Nan Goldin bu cesareti farklı biçimlerde gösterdiler. Ama ikisi de fotoğrafın ne olabileceğini , ne kadar derin yaralayabileceğini, ne kadar dönüştürebileceğini, ne kadar vazgeçilmez olabileceğini bize bir kez daha kanıtladılar.

,     

Paris’te Avrupa Genç fotoğrafçıları Festvali: Circulation(s) 2026

Paris’te baharda  ağaçlar çiçek açar sergi salonları da sergi açarlar. ŞU aralar değişik mekanlarda Martin Parr, Robert Capa ve Sebastao salgado sergiler var. . Eğer şu sıralar yolunuz Paris’e düşerse, şehrin en dinamik sanat mekanlarından  CENTQUATRE-PARIS’te , Circulation(s) 2026 adlı  Avrupanın genç fotoğrafçılarına adanmış bir festival var.

21 Mart’tan 17 Mayıs’a kadar sürecek olan bu festival henüz adını koyamadığımız yeni bir “görme biçiminin” laboratuvarı olarak kabul edilebilir. En azından ben böyle düşünüyorum. Bu yıl dördüncüsünü gezdiğim festival çizgisinden en ufak bir sapma yapmadan ilerliyor.

Çok  Canlı ve Çok farklı bir festival

Bu yıl festivalde 15 farklı ülkeden 26 sanatçı bir araya geliyor. Ancak sergiyi gezerken sizi şaşırtacak bir durum var: Ortak bir tema yok. İlk bakışta bir eksiklik gibi görünen bu durum, aslında çağımızın bugünkü halini gözümüzün önüne seriyor. Bugünün dünyası da tam olarak böyle değil mi? Parçalı, dağınık ve aşırı yoğun…

Festivalin tamamı kadın yönetim kadrosu, fotoğraf artık sadece bir kağıt yüzeyi değil; sınırları aşan, performansa dönüşen, fotoğraf felsefesini sevenlerin çok hoşuna gidecek   “düşünceyi”  oön plana alan bir alan haline dönüşüyor. Circulation(s) festivalini, bu anlamda klasik bir fotoğraf sergisinden çok, görsel düşüncenin bir adım ilerisi gibi okumayı tercih ediyorum.

 

Kadın Bakışı ve Çoğul Perspektifler

Festivalin  yönetiminde, tamamı kadınlardan oluşan Collectif Fetart var. Dolayısı ile festivaldeki  sanat dilini doğrudan etkileyen  bir durum söz konusu. Male gaze ve female gaze durumları özetle.  Bugün fotoğrafın  artık tek bir “usta”nın  bakış açısıyla değil, çoğul,  bazen kesişen bazen de ayrışan perspektiflerden oluşuyor. Kimin konuştuğu, nereden konuştuğu ve kimin adına konuştuğu, artık eserin estetik değerinin ötesine geçiyor  ve  politik bir önem taşımaya başlıyor.

 

Gerçeklik sahnede

Festivalde  en çok hissedeceğim kavramlardan biri de fransızların ” théâtralisation” dedikleri,  sahneleştirme. Sanatçılar artık dünyayı olduğu gibi belgelemekle yetinmiyor; onu yeniden kuruyor, dramatize ediyor ve bazen bilerek çarpıtıyor. Kontrolün kaybolduğu bir dünyada, kadrajın içinde yeni bir kontrol alanı yaratıyorlar. Bizler de izleyici olarak  sahneye bakan  bir izleyici değil, oyunun içindeki bir öğe haline dönüşüyoruz.

 

Odak Noktası: İrlanda’nın Melankolik ve Güçlü Dili

Circulation(s) her yıl bir ülkeyi mercek altına alıyor; 2026’nın konuğu ise İrlanda. Coğrafi olarak izole ama kültür açısından çok zengin  bir ada olan İrlanda; sınır, kimlik ve tarih gibi temaları damıtmak adına  iyi bir seçim olmuş. Festivalin genelindeki ekolojik kaygı ve “geçmişi koruma” çabası, İrlanda seçkisiyle önem kazanmış. Sanatçılar ; Yaşanamaz hale gelen bir dünyada, küçük jestlerle nasıl direnir ve yaşamaya devam ederiz?  sorunu soruyorlar sanki. İrlanda’dan atılan sanatçılar şunlar : Ellen Blair, Clodagh O’Leary, Dónal Talbot, Ruby Wallis. Türkiyenin hiç bir festivalde temsil edilmemiş olması acaba Türkiye artık Avrupada değil mi sorusunu akla getiriyor.  Festivale katılan diğer sanatçılar ise şöyle sıralanıyor; Alžběta DRCMÁNKOVÁ — Çekya, Davide DEGANO — İtalya, Joanna SZPROCH — Polonya, Konstantin ZHUKOV — Letonya, Manon TAGAND — Fransa, Marcel TOP — Belçika, Marco ZANELLA — İtalya, Marine BILLET — Fransa, Mashid MOHADJERIN — Belçika, Matevž ČEBÁSEK — Slovenya, Maximiliano TINEO — Arjantin / İtalya, Natalia MAJCHRZAK — Polonya / Belçika, Nathalie BISSIG — İsviçre, Nina PACHEROVÁ — Slovakya, Olia KOVAL — Ukrayna, Rafael RONCATO — Brezilya / İtalya, Ricardo TOKUGAWA — Brezilya, Sadie COOK — Birleşik Krallık, Jo PAWLOWSKA — ABD / Polonya / İzlanda, T2i & NouN — Fransa, Tanguy MULLER — Fransa. Her ne kadar Avrupalı bir festival olduğunu iddia etse de yönetimin avrupa dışına da çıkma özgürlüğünü elinde tuttuğu anlaşılıyor.

Studios Photo 

Ziyaretçiler profesyonel koşullarda fotoğraf çektirebiliyor.

Farklı dekorlar ve arka planlar kullanılıyor.

Katılımcılar imzalı bir A4 baskı ile ayrılabiliyor, isterlerse bunu çerçeveletebiliyorlar.

Hafta sonu programları

Genç sanatçıların profesyonelleşmesine yardımcı olan bir hafta sonu programı.

İçeriğinde:

portfolyo okumaları,

masterclass’lar,

editörlük, sahneleme ve baskı üzerine oturumlar,

teknik ve hukuki danışmanlıklar var. 

CENTQUATRE-PARIS’ nasıl bir mekan? 

   CENTQUATRE-PARIS, Paris’in 19. bölgesinde yer alan ve sanat ile yaşamı bir araya getiren çok disiplinli bir kültür alanıdır. Sanatçı rezidanslarına ev sahipliği yapan bu mekân, fotoğraftan performansa kadar farklı sanat dallarına açık bir üretim ve sergileme ortamı sunar. Programı hem geniş kitlelere hitap eden hem de çağdaş ve nitelikli içeriklerden oluşur. Aynı zamanda restoranlar, mağazalar ve kamusal alanlarla günlük yaşamın içine karışan bir yapıya sahiptir. Genç girişimler için bir deney ve inovasyon alanı sunan CENTQUATRE, sanat ile teknolojiyi buluşturan projelere de destek verir. Kültürel mühendislik yaklaşımıyla uluslararası projelere katkı sağlayan bu mekân, yalnızca bir sergi alanı değil, sanatın üretildiği ve deneyimlendiği dinamik bir merkezdir.

 

Circulation(s) festivalinde bize fotoğrafın artık  belge ve teknik özelliklerinin  ötesinde bir yerlere gitmeye başladığını düşündürüyor.. Fotoğraf, artık bir düşünme biçimi. Ve bu festival, fotoğraf düşüncesini çok  canlı son güncel halini  bizegösteriyor. Eğer fotoğrafın nereye evrildiğini merak ediyorsanız, bu sergi yi kaçırmayın. yarının fotoğrafı hakkında ip uçları veriyor.

 

Adres:

The Neurobiology of Love and the Neglected Art of “Attention”: A Different Look at February 14th

I have never been fond of the “mandatory” romance of February 14th, pinned to the calendar like a red tack, nor the heart icons decorating shop windows, nor the consumption-oriented rush. Trying to fit love into a single day feels like underestimating that complex, stubborn emotion that biologically consumes us. However, rejecting this date entirely would be the easy way out. Perhaps we should view today not as a day of “purchasing,” but as a day of “lens adjustment.” A day to clean our objectives and refocus on the fine details of the face beside us.

Because love does not live merely in the verses of poets; it lives in the deepest folds of our brains, in the electrical storm where our neurons fire. Today, I do not want to offer you sugary words, but a truth filtered through the chemistry of love.

Scene One: The Biological Storm and “Blindness”

We all know the early stages of love. The stomach cramps, the sweating palms, the insomnia… Poets call this “passion,” but scientists call it the “activation of the dopaminergic reward system.” When we fall in love, the Ventral Tegmental Area (VTA) and the Caudate Nucleus in our brains explode like fireworks 1, 2. These regions are associated with reward and motivation—the deep desire to want something and the drive to obtain it. Research led by Helen Fisher shows that a brain in love is bathed in dopamine; this is a state of euphoria similar to the effect cocaine creates in the brain 3, 4.

In this phase, the world turns into a frame built for two. Our brain makes the beloved a “priority.” But something else interesting happens simultaneously: The saying “love is blind” is not just a metaphor, but a neurobiological fact. When we are in love, the activity in the amygdala (responsible for fear) and the prefrontal cortex (responsible for critical judgment) decreases 2, 5. In other words, nature puts us in a temporary state of “non-judgment” so that we can bond with that person, combine our genes, and ensure the continuity of life. We do not see the flaws of the person before us because our biology is focused solely on “reunion” at that moment.

In this initial period, it is not just dopamine but also cortisol—the stress hormone—that takes the stage. The beginning of love is actually a crisis state for the body; a “fight or flight” mode brought on by uncertainty 6, 7. As cortisol rises, the levels of serotonin, which we associate with happiness and calm, drop. This drop causes us to be unable to get the person we love out of our minds, leading to obsessive thoughts. Much like individuals with Obsessive-Compulsive Disorder, low serotonin “fixates” us on our beloved 6, 8.

Scene Two: Seeking Harbor from the Storm

However, biologically, it is impossible for this high-energy, stressful state to last forever. If it did, we would likely die of exhaustion. Here begins the transition from the flashy beginning of love to the “home-building” phase—that is, attachment.

The leading actors of this transition are oxytocin and vasopressin. These neuropeptides, which evolutionarily establish the deep bond between mother and infant, are the architects of the feeling of “trust” and “peace” in romantic relationships 9, 10. Oxytocin increases with skin-to-skin contact, hugging, and intimacy; it lowers cortisol, reduces fear, and calms us down 11, 12. Vasopressin, on the other hand, particularly in males, triggers monogamy, the drive to protect the partner, and fidelity. Famous experiments on prairie voles show us this: Living creatures with properly functioning dopamine and oxytocin receptors can remain faithful to their partners for a lifetime 13, 14.

This phase is where romance changes shape. The issue is no longer just “desire”; the issue is “witnessing.” It is about creating a climate where you can be yourself beside someone else, where you can exist without hiding your fragility. As Freud suggested, perhaps love is the desire to complete the lack created by that first trauma, the separation from the mother 15. We seek the sense of wholeness we lost in another. And if we are lucky, we leave that stormy dopamine sea and dock in the serene harbor of oxytocin.

Romance is Actually “Attention”

At this precise point, for February 14th, I will not tell you to “buy an expensive gift.” Because romance is not something measured by credit card statements. Romance is the ability to generously offer the scarcest resource of modern times—“attention”—to the person you love 16.

Today, the screens in our hands, the notifications, and that endless digital noise prevent us from looking at the face of the person we love. We remain “alone” in each other’s presence. Yet, romance is the ability to slip through that noise and notice the slight crack in your loved one’s voice, the fatigue at the edge of their eyes.

If we look through the eye of a photographer; love is not those “posed” perfect moments. Love is the moment the pose dissolves, where the human stands there in their most vulnerable, most authentic state 17. And the greatest romantic gesture is to witness that moment. It means saying, “I am here, I see you, I hear your story.”

Attachment theory tells us that the relationship we established with our parents in childhood shapes our adult love lives 18, 19. Some of us attach “anxiously”; we fear abandonment and constantly seek validation. Some of us become “avoidant”; intimacy suffocates us, and we fear losing our independence. But thanks to neuroplasticity—the brain’s ability to change—these wounds can be healed with the right partner acting as a “buffer” 20, 21. A secure relationship is not just an emotional shelter but a medicine for our physical health. Research shows that happily partnered individuals who hug often have lower blood pressure, stronger immune systems, and even wounds that heal faster 22, 23. Love biologically heals us.

A Ritual Proposal for February 14th: “Seeing”

So, on this February 14th, let’s escape the noise of the red hearts in the shop windows and hold a quieter but deeper celebration. Let’s respect the biology of love; let’s accept that the replacement of that first day’s dopamine explosion with the trust-filled warmth of oxytocin is not a loss, but a maturation.

My suggestion to you is to gift your loved one “time” and “attention” today. Perhaps not in an expensive restaurant, but in the most comfortable corner of your home, in a silence where phones are turned off. Ask each other this question: “Have I heard you enough lately?”

Small neglects are more dangerous for relationships than great disasters. It is like forgetting to water a flower; it may not die immediately, but it slowly fades 24. What keeps a relationship alive is not grand gestures, but the sincerity in the question, “How are you today?” It is the belief in the sentence, “I am proud of you.”

If you must give a gift, write a letter. But not with ornate, copy-paste poetry. A letter full of concrete observations. Say, “I admired how you handled that difficult situation the other day.” Say, “I love that line that forms by your eyes when you laugh.” Concreteness is the secret power of romance. Because love is not an abstract concept, but the sum of living details 25.

Conclusion: Giving a Direction

Whether love is a “disease,” an “illusion,” or an “evolutionary game” has been debated for thousands of years 26, 27. Perhaps it is all of them, perhaps none. But what is certain is that love is the most powerful experience that takes a human beyond their own limits, transforming “I” into “we.”

Neurobiology tells us that the roots of love lie deep in the mammalian brain, connected to survival instincts, reproduction, and motherhood 28, 29. But we humans have built a magnificent cathedral of “meaning” upon this biological infrastructure.

This February 14th, light a candle inside that cathedral. Give the person you love not just a day, but a “direction.” Make a silent promise to continue witnessing their past, their fears, and their dreams. Because at the end of the day, when those chemical storms subside, when that passionate “blindness” passes and our eyes begin to see clearly again, what remains beside us is that careful attention we have shown one another.

And believe me, there is no other sentence more romantic, more aphrodisiac, and more capable of firing the brain’s reward centers than saying: “I see you, and I accept you as you are.”

Stay with love and attention.